Macht en Pracht

In 2013 organiseerde de Historische Vereniging Capelle aan den IJssel de tentoonstelling Macht en Pracht, over ruim zeven eeuwen bestuurlijke macht in Capelle aan den IJssel. De Heren en Vrouwen van Capelle en hun kastelen in Capelle aan den IJssel in samenhang met de gebeurtenissen in hun tijd. De tentoonstelling is vastgelegd in een gelijknamige boek.

Ook in de bibliotheek willen we deze informatie zichtbaar houden. Daarom wordt een deel van de foto’s gepresenteerd op de eerste verdieping in Bibliotheek Capelle Centrum en op deze website.

 

Otto Hoogendijk (1791-1887), burgemeester van Capelle aan den IJssel van 1852 tot 1868
Otto Hoogendijk, geboren op 31 januari 1791 in Capelle aan den IJssel, werd op 6 april 1852 door Koning Willem III benoemd tot burgemeester van zijn geboorteplaats. Hoogendijk, was een invloedrijk Capellenaar, koopman en steenfabrikant, die sinds 1819 zitting had in de gemeenteraad en vanaf 1839 de gemeente diende als wethouder. Daarnaast was hij van 1824 tot 1863 ambachtsbewaarder. Op 10 december 1868 werd Hoogendijk, bijna 77 jaar oud, eervol ontslag verleend, om daarna voor de tweede maal aan te treden als wethouder. Na zijn afscheid als lid van het college van B&W in 1884, maakte hij tot aan zijn overlijden op 4 maart 1887, 96 jaar oud, nog drie jaar deel uit van de gemeenteraad.

Cornelis Johannes Laman (1850-1947), gemeenteveldwachter (1877-1917)
Cornelis Laman, geboren te Leiden op 22 november 1850, trad op 2 april 1877 in dienst als gemeenteveldwachter met als beloning een jaarwedde van ƒ 260,00 (€ 118,18). Op 13 april 1878 kreeg Laman tevens een aanstelling als gemeentebode, een bijbaan die, naast zijn veldwachtersalaris, een jaarwedde van ƒ 40,00 (€ 18,18) opleverde. Voor het invorderen van de plaatselijke hondenbelasting werd hem een toelage van ƒ 10,00 (€ 4,50) toegekend. Daarnaast leverde de functie van bode van de Gecombineerde Polders (Ketense-, Middelmolens- en Hoogdorpsepolder) hem extra inkomsten op. Vanaf 1 mei 1911 trad Laman eveneens op als ambtenaar van de Burgerlijke Stand. Bijna vier jaar later, op 5 maart 1915, werd hij tegen een beloning van ƒ 15,00 (€ 6,81) per jaar aangesteld als deurwaarder, op 1 oktober 1916 gevolgd door een aanstelling als ambtenaar bij de plaatselijke belasting. Maandag 1 januari 1917 ging gemeenteveldwachter Laman, inmiddels 66 jaar oud, met pensioen.

Dorpsstraat 3, het tweede gemeentehuis (1909-1966)
Capelle aan den IJssel telde ooit vier steenplaatsen, waar eeuwenlang miljoenen ijsselsteentjes werden geproduceerd. De meest bekende was de ‘Oude Plaats’. De steenplaats was tot 1833 het gezamenlijk bezit van de families Hoogendijk en Lans, daarna is Willem Otto Arie Lans (1812-1873) de enige eigenaar. In 1843 liet Lans op de plaats van het door zijn moeder Gijsbartha Lans (1768-1836) in 1816 gekochte ‘Regthuys’ een nieuw ‘Heerenhuis’ bouwen. 

De Linie 3, 5 en 7, het vierde gemeentehuis (1980-1995)
Nadat de plannen voor het uitbreiden van het gemeentehuis aan het Slotplein op niets waren uitgelopen besloot de gemeenteraad op maandag 5 juni 1978 drie van de vier identieke nieuwe kantoorgebouwen aan De Linie 3, 5 en 7 van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) aan te kopen. De drie gebouwen, die gezien vanaf de Westerlengte werden aangeduid met de letters A, B en C, werden daarna met elkaar verbonden door een loopbrug en kantoorruimten. 

Johan van der Veecken (1549-1616), Heer van Capelle (1612-1616)
De Zuid-Nederlandse immigrant Johan van der Veecken verwierf in Rotterdam veel geld en aanzien. Met dat geld kocht hij in 1612 de heerlijkheden Capelle en Nieuwerkerk aan den IJssel. Het kasteel dat hij op het sloteiland liet bouwen ging hem tot buitenverblijf dienen. Hij bleef in Rotterdam wonen.

Dirk Pieter van Cappellen (1829-1915)
Dirk Pieter van Cappellen trouwde in 1853 met zijn nicht Neeltje Petronella van Cappellen, dat Dirk en Neeltje volle neef en nicht waren was geen enkel bezwaar, integendeel: het bezit van de familie kon zo bijeen blijven. Dirk was herenboer, veekoopman, dijkgraaf van de polder Prins Alexander en van 1881-1887 lid van de gemeenteraad van Capelle aan den IJssel.

Installatie Johannis Verloop Burgemeester van Capelle aan den IJssel van 1919 tot 1947
Halverwege april 1919 werd bekendgemaakt dat per 1 mei 1919 tot burgemeester van Capelle aan den IJssel was benoemd, de gemeentesecretaris van de Friese gemeente Westdongeradeel: Johannis (Jan)Verloop, geboren op 26 augustus 1882 te Puttershoek. Jan Verloop loodste Capelle behoedzaam door de Tweede Wereldoorlog waarin de Duitse bezetter in 1941 alle bevoegdheden in zijn handen lag. Op 17 januari 1945 dook hij onder, waarna zijn taak werd overgenomen door loco-burgemeester Alie Leusink (Aaltje, 1894-1987). Direct na de bevrijding keerde burgemeester Verloop weer terug en ging, tot de verkiezingen van weer een wettige gemeenteraad in 1946, aan de slag met een tijdelijke noodraad. Op 31 augustus 1947 werd Jan Verloop wegens het bereiken van de pensioenleeftijd eervol ontslag verleend. Als eerbetoon werd aan hem in 1948 de Annastraat in de Oude Plaats hernoemd in Burgemeester Verloopstraat. Johannis Verloop overleed op 18 februari 1958, 75 jaar oud, in zijn woning aan de Kerklaan 82.

Slotplein 1, het derde gemeentehuis (1966-1980)
In de tweede helft van de jaren vijftig van de vorige eeuw werd duidelijk dat er gezien de ontwikkeling van de gemeente een nieuw en groter raadhuis moest komen. Het oude aan de Dorpsstraat kon al enige jaren niet meer het volledige ambtenarenapparaat huisvesten, bovendien waren er ook geen mogelijkheden meer het monumentale pand uit te breiden. In mei 1958 nam de gemeenteraad daarom het besluit tot de bouw van een nieuw raadhuis aan het Slotplein. 

Joke van Doorne, burgemeester van Capelle aan den IJssel van 1998 tot 2010
Joke (Jacoba Johanna) van Doorne, geboren 19 februari 1948 te Rotterdam, studeerde in de jaren ’70 van de vorige eeuw pedagogiek aan de Rijksuniversiteit Utrecht en werkte vervolgens een aantal jaren bij een organisatie voor gehandicapte kinderen. In Arnhem had zij vanaf 1982 voor de PvdA zitting in de gemeenteraad en bekleedde vervolgens van 1990 tot 1998 het ambt van wethouder van Welzijn, Volksgezondheid, Cultuur en Sociale Zaken. Op 16 november 1998 werd Joke van Doorne benoemd tot burgemeester van Capelle aan den IJssel. Een leuke bijkomstigheid was dat Joke van Doorne de eerste vrouwelijke burgemeester in Capelle werd, een feit waarmee geschiedenis werd geschreven. 

Margaretha van der Marck (1527-1599), Vrouwe van Capelle (1550-1599)
Dit detail van één van de gebrandschilderde ramen van de Grote of Sint-Janskerk in Gouda toont links Margaretha van der Marck en rechts Jan de Ligne, graven en graaf van Arenberg. Op de achtergrond gedeeltelijk zichtbaar Johannes de Doper, patroonheilige van Jan de Ligne, maar ook de naamheilige van de kerk!.

Neeltje Petronella van Cappellen (1825-1913)

Het eerste gemeentehuis van de gemeente Capelle aan den IJssel (1862-1909)
Dit ‘Heerenhuis’ van Neeltje van Cappellen ging de geschiedenis in als het eerste gemeentehuis van Capelle aan den IJssel. Toen ‘het Raadhuis’ werd betrokken was dat een gebeurtenis van betekenis voor Capelle aan den IJssel. Een eigen pand was hard nodig voor een groeiende gemeente van op dat moment 1768 inwoners en een gemeenteraad van zeven raadsleden. Ook het polderbestuur ging gebruik maken van het voormalige ‘Heerenhuis’, waarin een raadzaal plus twee kamers voor de burgemeester en de administratie werden ingericht, alsmede een woonruimte met eigen ingang voor de ‘raadhuisbewaarder’, bestaande uit een woonkamer, een keuken, een kamertje, twee bedsteden en een zolderverdieping waar ook het archief van de gemeente werd bewaard.

Alie Leusink, eerste vrouwelijke wethouder van Capelle aan den IJssel (1939-1946)
Tot begin jaren dertig van de vorige eeuw waren de gemeenteraadsleden van Capelle aan den IJssel allemaal mannen. Dit is anno 2013 op zijn minst verbazingwekkend, maar minder vreemd als men weet dat het passief vrouwenkiesrecht in 1917 en het actief vrouwenkiesrecht pas in 1922 in de Nederlandse Grondwet werden vastgelegd. Maar dan treedt in 1931, als eerste vrouw, de 37-jarige Alie Leusink (Aaltje, 1894-1987) aan en kwam er op hetzelfde moment een einde aan de mannenheerschappij binnen de Capelse gemeenteraad. 

Rivierweg 111, het vijfde gemeentehuis (1995-heden)
Al sinds eind jaren ’70 werd gesproken over de bouw van een nieuw gemeentehuis, wel of niet samen met een cultureel centrum in ‘Capelle Centraal’, het gebied tussen de Koperwiek, Kerklaan, Fluiterlaan en Rivierweg. Van nieuwbouw werd echter definitief afgezien toen 11 januari 1993 de gemeenteraad het besluit nam om het nieuwe wit-blauwe kantoorgebouw ‘Fluvius’ aan de Rivierweg 111 - niet ver van de plaats waar het gemeentebestuur nieuw had willen bouwen - als gemeentehuis in gebruik te nemen.